19 mei Lomp gedrag en sociale veiligheid

Onlangs vroeg ik op LinkedIn naar jullie ervaringen over botte vragen en opmerkingen over persoonlijke uiterlijkheden. Er werd massaal gereageerd, mijn post ging viral. Blijkbaar had ik een groot maatschappelijk pijnpunt geraakt. In deze blog zet ik de inzichten, pijnpunten met alle tips uit mijn post voor jou op een rij.

Mondige Nederlander komt lomp uit de hoek

Nederlanders zijn mondig en blijken anderen makkelijk te confronteren met ongegeneerde vragen of opmerkingen. Hierdoor worden met mensen met opvallende uiterlijke kenmerken regelmatig op hun uiterlijk aangesproken. Voor mensen uit andere culturen is ons directe gedrag moeilijk te begrijpen. Maar ook Nederlanders die vaak op lompe wijzen worden benaderd hebben moeite met dit gedrag.

De LinkedIn-reacties leverden mooie inzichten op, maar ook een duidelijk beeld: ons typisch Hollandse gedrag zit blijkbaar diep geworteld.
Wat vaak genoemd werd:

• Onbewust gedrag: Mensen zijn zich vaak niet bewust van hun eigen gedrag. Je zegt iets “gewoon” uit nieuwsgierigheid of door verbazing, zonder stil te staan bij wat het voor een ander betekent.
• Veiligheid ontbreekt: Uit angst voor “mondige” reacties zwijgen mensen en wordt het gedrag toegelaten.
• Weinig impuls voor verandering: Omdat mensen uit angst voor oordeel en afwijzing hun mond houden, blijft het gesprek uit en verandert er niets in de bestaande cultuur.
• Verschillen in normen: Wat normaal is voor de één, voelt voor een ander onprettig of zelfs grensoverschrijdend. Bij Nederlanders onderling speelt dit al een rol. De meeste culturen lijken respect voor privacy voorop te stellen, wat grote verschillen meebrengt tussen Nederlanders en andere culturen.
• Gebrek aan zelfreflectie: Het kost moeite om eerlijk naar jezelf te kijken en te erkennen waar je in gedrag kunt groeien. Het is extra lastig het botte gedrag bij jezelf als negatief gedrag te herkennen, als je ermee bent opgegroeid.
• Gebrek aan assertieve communicatie: Vooral jongeren hebben moeite om op een passende manier hun grenzen aan te geven. Gaandeweg verzamelen zij strategieën om zichzelf te beschermen tegen de directe Nederlander.

10 tips om botte opmerkingen te hanteren

1. Accepteer jezelf
   Je bent helemaal okay zoals je bent. Ieder mens is verschillend. Niemand voldoet aan een ideaalplaatje en we worstelen allemaal met onzekerheden en onvolmaaktheden.
2. Trek het je niet aan
   Opmerkingen over uiterlijk worden vaak gemaakt uit nieuwsgierigheid, omdat iets opvalt of om grappig te doen, meestal zonder de intentie om te kwetsen. Dit gedrag verraadt gebrek aan zelfbeheersing, zelfreflectie en empathie.
   Zo’n opmerking zegt dus meer over de ander dan over jou en mag je naast je neer leggen.
3. Stel duidelijk je grens
   Zeg dat je niet gediend bent van de opmerking of vraag. Je hoeft niets uit te leggen. Bijvoorbeeld: “Dat soort opmerkingen of vragen vind ik niet oké.” Of: “Bijzonder dat je dit vraagt, maar het gaat je niets aan.”
4. Blijf bij jezelf
   Wat doet de opmerking met je? Voel je je gekwetst of ongemakkelijk? Benoem dat. Bijvoorbeeld: “Jouw opmerking doet mij pijn.” De ander kan hiermee tot begrip komen.
5. Stel een tegenvraag
   Vraag bijvoorbeeld: “Wat bedoel je precies?” of “Waarom wil je dat weten?” Zo leg je het initiatief terug zonder direct in de verdediging te schieten.
6. Pas humor toe
   Soms kun je een botte opmerking beter ontwapenen dan bestrijden. Een luchtige reactie als “Ben jij soms van de modepolitie?” of “Je bent goed in rare vragen stellen, zeg!” kan de sfeer behouden én grenzen aangeven.
7. Formuleer standaard reacties
   Bedenk een paar antwoorden waar jij je prettig bij voelt en oefen ze. Zo kun je je beter weren bij herhaling.
8. Zoek emotionele steun
   Praat erover met iemand die je vertrouwt. Het helpt om gevoelens te delen. Onthoud: de ander moet zich schamen voor zijn gedrag, niet jij. Vindt het gedrag op het werk plaats? Bespreek het met een leidinggevende of de vertrouwenspersoon.
9. Wissel ervaringen uit met lotgenoten
   Zij begrijpen wat je meemaakt en kunnen waardevolle tips geven.
10. Emotionele problemen? Zoek hulp!
    Voel je je onzeker of angstig door opmerkingen over je uiterlijk of sociale onveiligheid op het werk? Bij Aliantis kun je terecht voor een wandelcoachtraject. Dat je helpt weer sterker in je schoenen te staan.

Draag bij aan een respectvolle omgeving

Nederlanders lijken minder sociale vaardigheden mee te krijgen dan mensen uit andere culturen.
Maar je kunt je sociale vaardigheden met wat aandacht en deze tips eenvoudig zelf verbeteren:

1. Denk na voor je iets zegt
   Is het nodig om een opmerking te maken? Kan het ongemakkelijk zijn voor de ander? Sta stil bij de impact van je woorden voor je iets zegt of vraagt. Als je niet iets aardigs kunt zeggen, zeg dan niets.
2. Verplaats je in de ander
   Hoe zou jij het vinden om op die manier aangesproken te worden?
3. Denk aan de context
   Wat kan op de werkvloer nog kan, is in een formele setting niet altijd gepast.
4. Vraag toestemming
   Wil je iets persoonlijks vragen? Begin met: “Mag ik iets persoonlijks vragen?” of “Vind je het oké als ik iets zeg?” Natuurlijk vraag je geen persoonlijke dingen aan een onbekende!
5. Niet alles hoeft gezegd te worden
   Nieuwsgierigheid is geen vrijbrief om direct te zijn. Respect begint met terughoudendheid.
6. Laat je oordeel los en accepteer
   Accepteer mensen zoals ze zijn. Oordeel niet over wat afwijkt van jouw norm.
7. Kijk en loop door
   Iets dat afwijkt mag je aandacht trekken, maar loop gewoon verder.
8. Spreek aan op lomp gedrag
   Lach niet om onaardige grappen of opmerkingen over uiterlijkheden, maar zeg dat het onaardig is.

Sociale veiligheid op het werk

Tips voor medewerkers

• Neem zelf het initiatief om sociale veiligheid te verbeteren. Vraag om feedback over je eigen gedrag, ook als het spannend is. Geef eerlijk feedback terug. Wees bereid te groeien. Vraag of het onderwerp een keer binnen het team besproken kan worden.
• Zoek steun als dat nodig is, bijvoorbeeld bij je leidinggevende, HR of vertrouwenspersoon. Wacht niet met hulp zoeken.
  Je staat er niet alleen voor.

Tips voor organisaties

• Train leidinggevenden in gedragsbewustzijn en het voeren van open gesprekken.
• Organiseer regelmatig momenten om met elkaar te praten over omgang en verwachtingen, zeker bij een mix van culturen. Verschillende culturen kunnen inspirerend zijn, maar ook misverstanden veroorzaken. Bespreek welk gedrag wel en niet gewenst is.
• Stimuleer het geven en ontvangen van feedback en het oplossen van conflicten.
• Creëer een veilige omgeving waar fouten mogen en kwetsbaarheid kracht is.
• Zorg voor vertrouwenspersonen en laagdrempelige meldpunten.

Tot slot

Gedrag is complex en soms ongemakkelijk, maar juist door het bespreekbaar te maken en ermee te oefenen, kunnen wij ons ontwikkelen. De reacties op mijn post laten zien dat we van andere culturen kunnen leren en onze samenleving een stuk fijner kunnen maken door een klein beetje bewustwording en meer respect voor de ander.

Wil je verder praten over dit onderwerp of zoek je begeleiding voor jezelf of je team?
Neem gerust contact met mij op. Ik help medewerkers om hun mentale veerkracht te vergroten en organisaties om stressgerelateerd verzuim te verminderen.

Gerda Baas
Stresscounsellor & algemeen directeur Aliantis