Rusteloos en grenzeloos, herken de eerste fase van chronische stress – informatie voor leidinggevenden – nieuwsbrief mei 2026

06 mei Rusteloos en grenzeloos, herken de eerste fase van chronische stress – informatie voor leidinggevenden – nieuwsbrief mei 2026

In deze vierdelige nieuwsbriefreeks ter ere van ons 10-jarig jubileum, vertellen we hoe je chronische stress bij medewerkers herkent aan concrete gedragskenmerken.
Hierbij verdelen we de opbouw naar een burn-out in vier fasen. In deze nieuwsbrief duiken we met een praktijkvoorbeeld in de eerste fase van chronische stress,
die zich kenmerkt door overpresteren, rusteloosheid en grenzeloosheid.

De stresssignalenkaart helpt je om stress bij medewerkers vroegtijdig te signaleren. Deze signalenkaart is geen diagnosemiddel. De signalen kunnen ook andere oorzaken hebben, zoals bijvoorbeeld ADHD. Daarnaast kunnen stresssignalen en de manier waarop ze zich ontwikkelen per persoon verschillen.
Ongeacht de oorzaak helpt bewustwording van deze signalen om tijdig het gesprek aan te gaan over begrenzing en werkdruk, zodat overbelasting kan worden voorkomen of verminderd.

Fase 1 van chronische stress: rusteloosheid en grenzeloosheid
Chronische stress is iets anders dan acute stress. Bij acute stress herstellen mensen meestal vanzelf. Bij chronische stress blijft het lichaam in de stressmodus hangen, soms al vanaf de jeugd.
Het lijkt dan of het gedrag bij de persoon hoort. Het overactieve gedrag, de hoge betrokkenheid en het harde werken die vaak voorkomen in de eerste fase kan positief lijken.
Maar het gedrag is ook rusteloos en grenzeloos en er zijn weinig herstelmomenten. Uiteindelijk kan het een aanloop zijn naar een burn-out.

Praktijkvoorbeeld: medewerker Tim
Tim is een hardwerkende medewerker. Hij is actief en dynamisch, neemt weinig pauze en werkt vaak in zijn vrije tijd. Zijn werktempo ligt hoog en hij pakt veel extra werk op. Als iemand iets niet weet,
weet Tim het antwoord. Daar is hij best een beetje trots op. Tim is een echte multitasker. Zelfs als hij ergens mee bezig is, lijkt hij alles te horen of te zien en reageert daar direct op. Hij vindt het
moeilijk om los te laten. Hij wil goed presteren en houdt controle, zowel op zichzelf als op anderen. Als iets niet snel of goed genoeg naar zijn zin gaat, neemt hij taken over. Hierdoor kan het overzicht
in het werk afnemen. Wat Tim oppakt, rondt hij wel goed af.

Tim heeft weinig tijd en geduld voor afstemming. Hij werkt het liefst zoals hij het zelf in zijn hoofd heeft. Hierdoor kunnen werkafspraken tussentijds veranderen en hebben teamleden hem nodig om hun werk te kunnen doen. Soms komt hij wat onhandig uit de hoek met een opmerking of grap, zonder dat hij zich daarvan bewust is.

Mogelijke knelpunten in de organisatie
Medewerkers als Tim worden vaak gewaardeerd in organisaties. Het overactieve en grenzeloze gedrag heeft voordelen, maar er zijn ook nadelen en risico’s:

• Teamleden nemen minder initiatief als Tim steeds van alles oppakt
• Rollen en verantwoordelijkheden en werkprocessen worden minder duidelijk
• Het team en werkprocedures worden afhankelijk van Tim
• Samenwerking en afstemming komen minder op gang
• Werk wordt soms te snel of zonder overleg uitgevoerd
• De werkdruk kan bij Tim ongemerkt oplopen
• Als Tim uitvalt, kunnen knelpunten in het werk ontstaan

Wat kan een leidinggevende doen?
De manager nodigt Tim uit voor een gesprek gericht op bewustwording en begrenzing. Tim is zich waarschijnlijk niet bewust van de risico’s en de effecten van zijn gedrag. Een directe confrontatie kan weerstand oproepen of het gevoel geven dat zijn inzet niet wordt gezien.

De manager bespreekt de knelpunten op een niet-veroordelende manier en benoemt ook de waarde van Tim. Omdat Tim rusteloos is, blijft het gesprek praktisch en to the point. Afspraken worden duidelijk vastgelegd.

In het gesprek zal de manager aandacht geven aan:

• Waardering voor de hoge inzet en de mooie resultaten
• De risico’s en nadelen van het gedrag
• Taken en verantwoordelijkheden afkaderen
• Teruggeven van overgenomen taken
• Stoppen met structureel overwerk
• Werkplanning en werkverdeling
• Werkdruk en herstelmomenten
• Stressfactoren
• Aanbod van training (b.v. time-management, stressmanagement, zelfbegrenzing)
• Een vervolggesprek plannen

Na het gesprek zal de manager:

• Het team begeleiden, zodat ieder eigen verantwoordelijkheid pakt
• De werkstijl van Tim observeren en in het vervolggesprek evalueren

Waarom ontstaan die stressklachten?
Stress brengt je in de opperste paraatheid, klaar om te vechten of te vluchten. Het maakt je alert en overmatig energiek. Als je na een stressvolle periode vergeet af te schakelen, kun je in de stressmodus blijven hangen. Je blijft dan verhoogd actief en alert.

Zo kun je vele jaren verhoogd blijven functioneren, maar je loopt dan wel voortdurend op de toppen van je kunnen. Als zich op enig moment een nieuwe stressvolle situatie voordoet, kan dat tot overbelasting leiden.

In fase 1 heeft iemand dit meestal zelf niet in de gaten en de omgeving vaak ook niet. Bewustwording, inzicht in de oorzaken, begrenzing en leren ontspannen helpen om latere uitval te voorkomen.

Wij staan voor je klaar
Aliantis is gespecialiseerd in het herstellen en voorkomen van verzuim door stress. Ons herstelprogramma met leefstijloefeningen kan preventief of curatief worden ingezet.

Onze wandelcoaches staan ook klaar voor uiteenlopende ontwikkelingsvragen, zoals zelfbegrenzing, onderzoek naar stressfactoren, timemanagement of rouwverwerking.

Wij werken op basis van wandelcoaching. Dat is niet alleen ontspannend en vitaliserend, maar ook extra effectief als je stressklachten hebt. Wij werken landelijk, in de omgeving van de medewerker.

Workshop “Vroegtijdig herkennen en bespreekbaar maken van stresssignalen”
Aliantis biedt een praktische workshop waarin leidinggevenden leren waar zij stresssignalen vroegtijdig aan kunnen herkennen en waar zij, afhankelijk van de fase, rekening mee kunnen houden in het gesprek met medewerkers. Tot ziens in onze volgende nieuwsbrief over fase 2 van chronische stress, waarbij tijddruk en falen kenmerkend is.